Мейн-кун

Мейн-кун (Мэн жанат тәрізді мысығы) – әлемдегі ең танымал үй мысық тұқымдарының бірі. Ерекше келбеті мен сабырлы мінезі оларды мыңдаған адамдардың үйлерінде сүйікті үй жануарларына айналдырды.

Бұл мақалада күтім, азықтандыру, шығу тегі және осы айбарлы тұқым туралы қызықты фактілер туралы айтып береміз.

Мейн-кундар – жүні сәнді, ұзын және құлақтары шашақты сүйкімді ірі үй мысықтары. Олар кәдімгі мысықтарға қарағанда әлдеқайда ірі және жабайы туыстарына – сілеусіндер мен жабайы мысықтарға ұқсайды. Тіпті мейн-кун марғаулары да туыстарына қарағанда неғұрлым ірі. Мейн-кундар өздерінің қатты және музыкалық мияулауымен танымал. Бұл мысықтар әбден “сөзқұмар”: олар ырылдайды, пысылдайды және басқа да әуезді дыбыстар шығарады.  Олар белсенді, қызыққұмар және мысықтар үшін ерекше бірқатар әдеттерге ие. Мысалы, мейн-кундар суды өте жақсы көреді және су ішер алдында жүнді табандарын тегешіне батырады. Өздерінің менменшіл сыртқы келбетіне қарамастан, мейн-кундар назарды, мейірімді және жылуды жақсы көретін өте мейірімді және адал үй асырандылары.

Мейн-кундардың отаны – Америка Құрама Штаттары, Мэн штаты. Бұл – АҚШ-тағы қысы ең қатал және қарлы елдің солтүстік-шығыс аймағы. Жергілікті фермерлік шаруашылықтарға қатты суық пен мол жаңбырға шыдай алатын сенімді тышқан аулаушылар қажет болған.  Осылайша, мамық және күшті мейн-кундар Мэн фермерлерінің баға жетпес көмекшілеріне айналды, себебі олардың қалың жүні және ылғалдылыққа төзімділігі оларға кез келген ауа райы жағдайында ферма аймағын ешбір қиыншылықсыз зерттеуге мүмкіндік берген.

Ата-бабалары – 17-18 ғасырларда ағылшын қоныстанушылары Мэн штатына Ұлыбританиядан әкелген мысықтар. Генетикалық тұрғыдан мейн-кундар өз фенотипін қатал климатта қалыптастырған сібір мысығымен және норвегиялық орман мысығымен туыстас. 

Мейн-кун тұқымы алғашқы рет 1861 жылы аталған. Нью-Йорк және Бостон жәрмеңкелері туралы мақалада өзінің мөлшерімен келушілердің назарын аудартқан Капитан Дженкс есімді үлкен ұзын жүнді мысық туралы айтылған болатын.

Тұқым стандарты ресми түрде 1967 жылы бекітілген, ал ерекше танымалдылыққа тұқым 2000 жылдары қол жеткізді, содан бері оның жанкүйерлері көбейіп келуде.

Мейн-кунды басқа тұқыммен шатастыру оңайға соқпас. Үлкен өлшемдері, ұзын, қалың жүні, саусақтарының арасында жүн шоғы бар шомбал табандары, ұзын, түктенген құйрығы, шашақтары бар ірі құлақтары мен қатал тұмсық әлпеті оларды басқа мысықтардан ерекшелендіреді.

Кейбір мейн-кундардың ерекше белгісі – полидактилизм немесе алты саусақтылық. Бұл мысықтардың толыққанды өмір сүруіне кедергі келтірмейді және әдетте түзетуді қажет етпейді. 

Әйтсе де, назарыңызды жануардың кез келген бейстандартты физикалық белгісін ветеринардың диагностикалауы қажет екеніне аударамыз!

Өлшемі мен салмағы

Мысықтардың ең ірі тұқымы. Еркектердің бойы 41 см-ге жетеді, ал салмағы 10 кг-нан асуы мүмкін. Кейбір мысықтардың бойы бір метрден аса өседі; мысалы, Гиннестің рекордтар кітабына ұзындығы 123 см құрайтын еркек мысық енгізілген. Орташа есеппен тұқым өкілдерінің шоқтығындағы бойы – 25-40 см, ұрғашы мысықтардың салмағы 5-7 кг-ға дейін, ал еркек мысықтардың салмағы 12-13 кг-ға дейін жетеді.

Жүні мен реңкі

Асыл тұқымды еркек пен ұрғашы мысықтар мейн-кундардың кез келген реңктерінде болуы мүмкін. Жолақты, табби, бір түсті, қызғылт сары, қара, ақ, сұр, дақты және тасбақа түстері кездеседі.

Құлақ пен құйрық ерекшеліктері

Мейн-кунның құлақтары өте үлкен және биік орналасқан. Бұл ретте, марғауларда құлақтары бастың төбесінде бір-біріне өте жақын орналасқан, бірақ жасына қарай олардың арасындағы қашықтық ұлғаяды. Асыл тұқымды мейн-кунның құлақтарының ұштарында әрдайым шашақтары болады.

Құйрығы ұзын және күшті, дәл мұндай құйрық ірі жануарға тепе-теңдікті сақтау үшін қажет. Құйрығы мысықты суықтан қорғап қана қоймай, сонымен қатар жануардың сыртқы келбетін одан әрі көзтартарлық ететін қалың, ұзын жүнмен түктенген болуы тиіс.

Мейн-кун тұқымының екі түрі бар – американдық және еуропалық. Жалпы алғанда, американдық мейн-кундар еуропалық мейн-кундарға қарағанда неғұрлым ірі және мамық, денесі, төсі және басы шомбал. Сондай-ақ олар неғұрлым тығыз түбітімен ерекшеленеді.

Дегенмен, көбінесе тұқым өкілдерінде еуропалық та, американдық та түрлердің белгілері бар.

Мейн-кунның негізгі қасиеттері – достық шырай мен әуесқойлық. Олар салмақты және бейбітшіл, тіпті жасына қарай сылбыр болып келеді. Тұқым өкілдері жалғыздықты ұнатпайды, алайда сонымен қатар иесінің үнемі назарын қажет етпейді.

Мейн-кундар балалармен жақсы тіл табысады, олармен рақаттанып ойнап, уақыт өткізеді.

Мейн-кунның қамын ойлау тіпті жаңадан бастаушылар үшін де қиынға соқпас. Олар пәтерлерде де, қала сыртындағы учаскеде де жайлы тұрады. 

Жеке орын. Үйде немесе пәтерде болсын, асырандыңызға ол өзін қауіпсіз сезінетін ұйықтайтын орын қажет болады. Оңаша жердегі жұмсақ жатақ немесе өлшемі қолайлы үйшік жарайды. Қалың жүніне қарамастан, мейн-кундар жылуды жақсы көреді. Асырандыңыздың әсіресе қыста аса салқындап кетуіне жол бермеңіз. Суық күндері жылынуға жылы көрпе немесе арнайы жылытылатын жамылғы көмектеседі.  Егер сіздің мейн-куныңыз үйден тыс тұрса, оның қысқы үй-жайы міндетті түрде жылытылып тұруы тиіс.

Тырнақ қайрағыш. Жиһаз бен қабырғаларды қорғау үшін тік немесе көлденең тырнақ қайрағышты сатып алыңыз. Тырнақ қайрағышты мысықтың өлшеміне қарай таңдап алу қажет. Бағанның биіктігі мысықтың толық бойына дейін созылуына мүмкіндік беруі және қосымша 15-20 см қалдыруы тиіс.

Азықтану мен ішу тегештері. Алюминийден, болаттан немесе күйіктастан жасалған ыдыстар ең қолайлы болады. Суға арналған тегеш үлкен және кең болуы қажет және оны мысық азықтанатын орыннан алысырақ қояды. Мысық бұрқағын сатып алған дұрыс; осылайша, сіздің мысығыңыз суды неғұрлым ынталана ішетін болады, бұл оның денсаулығы мен көңіл-күйі үшін маңызды. 

Науа. Науа үшін таза, оңаша орынды қамтамасыз етіңіз, сондай-ақ таза табан деп аталатын арнайы тесілген кілемше төсеңіз Мұндай толықтырма үйіңізді таза ұстауға және жиыстыруды жеңілдетуге көмектесетін болады.

Күтім. Басқа тұқымдарды күтуден онша ерекшеленбейді. Асырандыңызға түскен жүнін кетіруге және ұқыпты сыртқы келбетін сақтауға көмектесу үшін оны тістері жұмсақ тарақпен үнемі тарап тұрыңыз. 

Маңызды ақпарат! Құлақ, тырнақ және тіс күтімі мәселелері бойынша кәсіби ветеринар дәрігерімен кеңесіңіз. Маман сіздің асырандыңызға кездейсоқ зиян келтірмеуіңізді қамтамасыз ету үшін тиісті рәсімдерді қалай дұрыс орындау керектігін егжей-тегжейлі түсіндіреді немесе көрсетеді.

Бұл тұқымның өкілдерінде жүрек бұлшықетінің қабырғаларын зақымдайтын гипертрофиялық кардиомиопатия (ГКМП) дамуы мүмкін.  Тағы бір генетикамен шартталған диагноз – жүйке жүйесін зақымдайтын және қозғалыс проблемаларына әкеліп соқтыратын жұлынның бұлшықет атрофиясы (ЖБА). Аурулардың екеуі де емделмейді, бірақ дұрыс күтім мен ветеринар дәрігерінің бақылауы арқылы жануарыңыз ұзақ және бақытты өмір сүретін болады.

Жоғарыдағы ақпаратты тұқым туралы біліміңізді кеңейту үшін, алайда өз бетімен диагностикалау емес үшін беретінімізге назар аударыңыз.  Диагнозды тек ветеринар дәрігері ғана қоя алады!

Маңызды ақпарат! Асырандыңыз сау болып көрінсе де: тәбетпен азықтанса, гигиенаны ұстанып, белсенді болып қалса да, жыл сайынғы ветеринар дәрігерлік қарап-тексерулерді елемеңіз. Мысықтардың көптеген сырқаттары сыртқы көрінулерсіз жасырын түрде дамиды.

Дұрыс азықтану кез келген мысыққа үйлесімді даму мен денсаулықты қолдап тұру үшін қажет. Асырандыңыздың денсаулығы мен жасына қарай оның қажеттіліктері өзгеріп тұруы мүмкін. Асырандыңызды дұрыс азықпен қамтамасыз ету үшін ветеринар дәрігеріне жүгініңіз. Ол сізге өз бетіңізбен дайындау үшін рационды жасап беруге көмектеседі немесе қолайлы дайын азықтарды ұсынады.

Мысықтарға иелері жейтін азық жарамайды.  Мейн-кундардың азығы толық рационды болып, оған ағзаға қажетті барлық қоректік заттар: ақуыз (60-70%), дәрумендер, минералдар, майлар, біраз көмірсулар және жасұнықтың жеткілікті мөлшері кіруі тиіс. Дайын құрғақ пен дымқыл азықтардан басқа, мейн-кундарға негізінен еттен (сиыр еті, күркетауық еті, тауық еті), субөнімдерден және әртүрлі қоспалардан (кальций, омега-3, жасұнық) тұратын табиғи азық қолайлы болады.

Purina ONE рациондары топтамасынан ересек піштірілмеген үй мейн-куны күркетауық етінің мөлшері жоғары үй ұрғашы мен еркек мысықтарына арналған құрғақ азықты ұнатып қалуы мүмкін. Зарарсыздандырылған ұрғашы мен еркек мысықтарға салмақты нормада ұстап тұруы мүмкін сиыр етінің мөлшері жоғары  азық қолайлы болады.  Ал марғауларға құрамында кішкентай асырандының үйлесімді дамуына себептесетін Омега-3 май қышқылы (докозагексаен қышқылы) бар және оңай сіңірілетін тауық еті қосылған құрғақ азық жарасады.

Мейн-кундар қызыққұмар және көпшіл, бірақ бір мезгілде әжептәуір тәуелсіз. Олар неғұрлым белсенді тұқымдарға (мысалы, бурман мысығы) қарағанда, кек алуға, көңіл көтеру үшін заттарды шашып тастауға немесе көп көңіл бөлуді талап етуге бейім емес.

Марғауыңызға үйде тұру ережелерін ерте жастан үйретіңіз. Тыйым салынған аймақтарды белгілеп, орнатылған ережелерді қатаң сақтаңыз: егер сіз мұндай ережені орнатқан болсаңыз, мысығыңызды үстелге немесе киім шкафына жібермеңіз. Асырандыңызды жақсы жүріс-тұрысы үшін міндетті түрде мақтап қойыңыз, себебі оң мадақтаудың әсері жазалаудан гөрі тиімдірек.

Асырандыңыздың тентектік жасауына жол бермеу үшін оған көңіл бөліп тұрыңыз: онымен күніне кемінде 20 минут ойнаңыз, мінезі мен жеке қажеттіліктерін біліп алыңыз. Айбарлы мейн-кундар жай ғана иелерінің жанында болғанына қуанышты болады, ал оларды елемеу немесе менсінбеу оларға қатты жаралайды.

Олар өте ақылды және үйретуге бейім.  Оқыту когнитивті жүктемені қамтамасыз етеді, бұл үйде тұратын және аң ауламайтын мысықтың өмір сүру сапасын жақсартады. Мысықтарды “отыр”, “табан бер”, “айнал” сияқты командаларға, сондай-ақ тасығышқа кіруге немесе ұсақ заттарды алып келуге үйретуге болады.

Үйрету үшін тәттілер дайындап, 5-7 минуттық қысқа жаттығу сабақтарын ұйымдастырыңыз. Осы уақыт аралығында мысыққа команда беріп, қандай әрекеттерді күтетініңізді көрсетіңіз.  Кез келген табысы үшін асырандыңызды тәттімен мадақтаңыз.

Алдымен, сізге көрмелер үшін асыл тұқымды марғау, әлде тек сүйікті үй жануары қажет екенін анықтап алу керек. Бұл таңдау мейн-кун тұқымды марғаудың бағасына әсерін тигізетін болады, себебі үйге арналған жануарлар әлдеқайда қолжетімді.

Сенімді зауытшылармен танысып шығып, марғаудың ата-анасы мен өмір сүру жағдайларын қараңыз. Ата-анасы сау және тыныш болуы, ал ортасы таза және жайлы болуы тиіс.  Марғаудың өзі таза, көзінен немесе құйрығының астынан бөліністері болмауы тиіс. Дені сау марғау сенімді түрде қозғалады, қоршаған ортаға қызығушылық танытады, бауырлары мен әпкелерімен ойнайды.

Марғауды көрмелерге қатысу үшін сатып алсаңыз, екпелер туралы сертификаты мен тұқым-тегінің бар екеніне көз жеткізіңіз.

• Мейн-кундар – Франция патшайымы Мария Антуанеттаның мысықтарының ұрпақтары деген аңыз бар. Француз революциясы басталысымен елден кетуге дайындалып жатқан патшайым сүйікті үй жануарлары бар кемені Америкаға жіберді, бірақ өзі оған ілесуге үлгере алмады.
• Мейн-кун тұқымы жанаттардан шыққан деген кең таралған миф бар, бірақ бұл жаңылыс.
• Мейн-кундар суды жақсы көреді және олардың табандарымен суды тырмалау қызықты түйсігі бар. Бәлкім, олар туған тығыз ормандарында бұлақ суын құлаған жапырақтар мен бұтақтардан осылай тазартқан шығар.
• Нақ суға төзімділігінің арқасында мейн-кундар танымал кеме мысықтары болған шығар. Олар қорларды кеміргіштерден қорғады, ұзақ сапарларда теңізшілерді алдандырды және тіпті ауа райын алдын ала болжай білді. 
• Мейн-кун тұқымды мысық Гарри Поттер туралы фильмдерге түсті.  Пебблз лақап атты мейн-кун ұрғашы мысығы сиқырлы мектептің шаруашылық меңгерушісінің мысығы Норрис Ханымның рөлін ойнады.
• Жазушы Эрнест Хемингуэй көптеген мейн-кундардың қожайыны болған. Олардың ішіндегі ең танымалы Снежок болды.
• 2004 жылы мейн-кун алғашқы рет АҚШ-та клондалған.